opdrachten.jpg

Droste effect van Troep Trimmen: Burgerparticipatie

“Troep Trimmen”, hoor ik iemand zeggen.
‘Wat zeg je?’

Een dame met een vette lach en krulhaar komt dichterbij:
“Ja, Troep Trimmen (TT). Dat is zwerfafval met kniebuigingen oprapen. Rekkend en strekkend. Goed voor je buurt, je lijf en je geest.”

2. TT

Je grootste ergernis is een sleutel
Brigitte: “Tot drie jaar geleden ergerde ik me rot aan zwerfafval tijdens hardlopen. Zelfs zo, dat het mij blokkeerde. Als procesbegeleider van gedragsveranderingen, vond ik dat een interessante ervaring. Daar moest ik wat mee.”

“Toen ik stil begon te staan bij de extra beweging die ik hierdoor kreeg, zag ik het opeens. Hoe zwerfafval vóór mij kon werken. Ik heb er niet alleen een onderdeel van mijn dagelijkse routine van gemaakt. Ook een nieuw concept voor veranderprocessen. Maar dat ontvouwde zich pas een paar stappen later.”

Ontdekken wat je te vertellen hebt
Ze vertelt haar verhaal. Hoe ze vertrouwend op haar eigen inzicht, tastend haar weg vond. “Ik werd eerst niet serieus genomen. Af en toe zelfs uitgelachen. Wat moest ik daar nou mee? En waarschuwingen: ‘Laat die hobby jouw professionele business niet verdringen’.”

“Met het gevoel in de buik ‘in deze eenvoud zit kracht’ ben ik met groepen gaan troeptrimmen. Eerst met een voetbalelftal. En later met ouderen en jongeren tegelijk. We hebben zelfs een prototype TT rollator gemaakt. Door te doen, ga je van je pad af. En dan gebeurt er iets…”

3. Rollator--

Het is meer…
“Er ontstonden nieuwe dingen door de interactie met anderen. Het is een stapeleffect. Je leert andere mensen kennen. Je wordt door hen bewust van je eigen gedrag. Want zij doen en denken anders. Je eigen gedrag verandert daardoor.”

“Als je de ander kent en weet hoe ‘dat anders’ voor hen is, is het ook gemakkelijker om rekening met hen te houden. En je krijgt er andere ideeën door.”

‘Het platte troep opruimen en een beetje sporten kreeg dus geleidelijk aan andere dimensies.’
“Ja, inderdaad.”
 
 
Staaltje toeval
Het idee van Brigitte kreeg een hefboom uit onverwachte hoek. Van de verpakkingsindustrie, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Dit driemanschap heeft in 2012 de Raamovereenkomst ‘Verpakkingen 2013-2022’ gesloten. Waarom? Dit was een tegenprestatie voor het afschaffen van statiegeld.

Geld buiten begroting
Hiermee stelt de bedrijfstak jaarlijks € 1,19 per inwoner beschikbaar voor een extra aanpak van zwerfafval. Dat lijkt niet veel. Maar dat is € 20 miljoen per jaar tot 2022. Dit zijn enorme bedragen privaat geld die naar de publieke sector komen.

4. Zwerfafval--

Unieke kans voor gemeenten
De overheid trekt zich steeds verder terug. Dat brengt straks versobering van voorzieningen met zich mee. Gemeentereiniging maar ook welzijnsvoorzieningen. Eigen verantwoordelijkheid van de burger en burgers onderling moet dit gat gaan dichten. Maar die burgerparticipatie komt niet vanzelf. Dat moet gestimuleerd worden.

Als de motor eenmaal draait
Brigitte: “Het zou zonde zijn als gemeenten dat private geld gebruiken voor losse opruimacties. Bouw daar meerjarige programma’s mee!”

“Betrek sportverenigingen, scholen en buurthuizen. Laat ze hun wijk schoonmaken. En uit deze subsidiepot een extra zakcentje verdienen. Dan ruim je niet alleen zwerfafval op, maar creëer je ook meerwaarde op de langere termijn. Díe diepte investering brengt weer sociale cohesie en vitaliteit in een wijk.”

Droste effect
Ik begin te zien wat ze bedoelt, met die meerdere lagen. Het zit er allemaal al in:

5. Droste effect

Je ziet eerst alleen het opruimen van afval en meer bewegen. Maar in datzelfde plaatje zie je ook al het bewustwordingsproces daarvan. Daarachter zit een gedragsverandering. Je kunt het nog niet scherp zien maar… daar weer achter zit saamhorigheid en veerkracht. En wordt het proces nog verder doorgezet, gaan mensen zich verantwoordelijk voelen. Voilà. Dan is burgerparticipatie een feit.

Het veranderingsproces vormgeven

Brigitte: “Ik realiseer me pas de laatste tijd dat we een proces aan het faciliteren zijn. Daar beginnen we heel laagdrempelig mee met troeptrimmen. Met onze aanpak ontstaat er een stapeleffect dat op de langere duur de mentaliteit verandert. Hoe je met je omgeving en je eigen gezondheid omgaat.”

“Ik snap nu dat dit een heel logisch vervolg is op wat ik altijd al heb gedaan. Wat is zo’n ‘gut feeling’ toch een mooi kompas.”

Nu versus toekomst
Business partner Rinus: “Gemeenten hebben hun handen vol aan het nu. Dat moet ook zo. Wíj zijn bezig met de toekomst. Dat maakt onze boodschap af en toe lastig. We helpen gemeenten de stip aan de horizon te concretiseren. En een stappenplan te maken om daar te komen. Met doelstellingen per wijk.”

Nieuwe aanpak, analytische methode
Rinus: “Of gemeenten gaan bewegen, is afhankelijk van hun mensen. Er zijn voldoende mensen die het zien. Maar die mensen ervaren (nog) weinig ruimte om dit soort dingen te doen. Wij denken professioneel met hen mee, zodat ze ook verantwoording kunnen afleggen binnen de oude structuren.”

“Daar horen niet alleen doelstellingen op wijkniveau bij. Ook een methodiek om de resultaten te meten en te analyseren. Te beginnen met 0-metingen ten opzichte van de doelstellingen. Zodat per wijk duidelijk is welke weg moet worden afgelegd. ‘Quick wins’ in combinatie met een lange termijn visie.”

6. Scholieren

Snoeproute
Ze geven nog een mooi voorbeeld uit de praktijk. Hoe een school en een bejaardentehuis elkaar hebben gevonden door Troep Trimmen. Twee aparte werelden. Het bejaardentehuis staat tussen de school en de supermarkt. Heen gebeurt er niets. Op de terugweg naar school laten de scholieren dagelijks een spoor van snoep- en vreettroep achter.

Jarenlang hebben de bejaarden zich hieraan geërgerd. Ze noemden het zelfs de Snoeproute. En de scholieren hadden geen idee wat ze veroorzaakten. En misschien kon het ze wel niks schelen. Door samen de troep op te ruimen en daar een happening van te maken hebben ze meer begrip voor elkaar gekregen. En zijn de twee werelden iets meer naar elkaar toegebracht. En een paar streepjes vitaliteit achter de geraniums gewonnen.

Twee dingen tegelijk aanpakken: vitaliteit en troep
Dit TT initiatief strookt helemaal met mijn eigen ervaring met cultuurveranderingen. Het is niks en wordt ook niks als je alleen over die mentaliteitsverandering blijft praten. Je moet er iets mee doen. In kleine stappen. Die uitvergroten. Even bij stilstaan. ‘Hoera’ en ‘moedig voorwaarts’ roepen. En daarna in dezelfde lijn weer iets nieuws verzinnen om de aandacht weer naar dat punt op de horizon te krijgen.

Brigitte heeft mij gevraagd om mee te doen met Troep Trimmen. Daar heb ik ja op gezegd. Wil jij ook in jouw buurt of in jouw gemeente een bijdrage aan de participatiemaatschappij leveren? Klik dan hier.

Tot slot
Ik hoop dat als jullie aan het hardlopen zijn of je hond uitlaten, anders om je heen kijken. Jullie weten nu in ieder geval wat je met je ergernis over zwerfafval kan doen. Stap erin en er weer uit. En laat je bloed eens lekker stromen.

Britta Bouma – Hidden Values